Het zelfstandig ondernemerschap van immigranten heeft de laatste jaren een geweldige vlucht genomen, niet in de laatste plaats in de Amsterdam. Zo is het aantal ondernemers uit de kringen der immigranten er tussen 1989 en 1997 verdubbeld, van 3482 tot 6943 ondernemingen! Daarmee steekt de hoofdstad met kop en schouders uit boven andere grote steden zoals Rotterdam en Den Haag. Immigranten zijn met name actief in de horeca en detailhandel en in mindere mate in de groeisector bij uitstek, de dienstverlening, al zijn er wel aanwijzingen dat zij hun relatieve achterstand ten opzichten van inheems Nederlandse ondernemers langzaam maar zeker inlopen. Vooralsnog grijpen immigranten vooral de kansen die zich voordoen als gevolg van het vertrek van inheemse ondernemers en als gevolg van de groei van-wat wel wordt genoemd-etnische markten. Immigrantenondernemers concentreren zich in het algemeen aan de onderkant van deze markten waar zij zich toeleggen op laagdrempelige en laagwaardige activiteiten. Het gaat dan om activiteiten die relatief weinig institutionele belemmeringen kennen in de vorm van hoge opleidings- of andere eisen, die technologisch eenvoudig zijn, en geen grote investeringen vergen. De concurrentie in zulke markten is scherp en pakt veelal uit als concurrentie op prijs. Dit zet de winstmarges onder druk, wat vervolgens een sterke wissel trekt op de opbouw van financiële reserves en de capaciteit om in nieuwe activiteiten te investeren. Deze marktomstandigheden oefenen een inherente druk uit om zaken dan maar informeel te regelen. Om kosten te besparen vergeten sommige ondernemers soms belastingen en sociale premies af te dragen.
Uit verschillende onderzoeken die recentelijk zijn verricht, maar ook uit het advies dat de Sociaal-Economische Raad in 1998 aan het kabinet heeft gegeven ter zake van het ondernemerschap van immigranten, komt naar voren dat veel ondernemers kampen met financiële problemen. Velen hebben grote moeite om vreemd kapitaal aan te trekken, vooral als het gaat om grotere bedragen en bij Nederlandse banken (Kumcu, Lambooy & Safaklioglu 1998). Het is evident dat dit gebrek aan kapitaal een ernstige belemmering vormt voor de ondernemers die willen groeien, of die uit laagwaardige markten willen breken. De overheid heeft voor (startende) ondernemers allerlei voorzieningen beschikbaar gemaakt-bijvoorbeeld in de vorm van bijzondere bijstand-maar immigranten maken slechts mondjesmaat gebruik hiervan. Er is sprake van forse onderbenutting.
Verder schort het een en ander aan het financiële management van immigrantenondernemingen. Zo zijn er aanwijzingen dat niet alle ondernemers hun prijzen even doeltreffend calculeren, of dat zij hun boekhouding op orde hebben. Dat tast niet alleen de solvabiliteit van de onderneming aan, maar trekt bovendien de aandacht van de belastingdienst of andere controlerende instanties, met alle risico's voor de continuïteit van de onderneming. Ook schrikt het potentiële financiers af. Tenslotte zijn er berichten dat immigrantenondernemers amper de weg hebben gevonden naar verzekeringsbedrijven om allerlei risico's door middel van verzekeringen af te dekken.
Zoveel is duidelijk: op het terrein van de financiering van immigrantenondernemingen is de situatie verre van optimaal. Het is in het belang van immigrantenondernemers zelf, en--gezien het groeiend aantal immigrantenondernemingen in Amsterdam--ook dat van de stedelijke economie om deze situatie te verbeteren.

De kennis van zeken op het onderhavige terrein laat nog veel te wensen over. Daardoor is niet altijd duidelijk wat er precies aan de hand is, laat staan welke structurele determinanten werkzaam zijn. Is het bijvoorbeeld zo dat immigrantenondernemers betrekkelijk weinig vreemd kapitaal werven omdat zij toch in laagdrempelige en laagwaardige markten opereren waarvoor weinig kapitaal nodig is? Is het zo dat banken en andere financiële instellingen niet zo belangrijk zijn omdat immigranten gebruik kunnen maken van eigen, cultureel bepaalde vormen van kapitaalsverwerving, die eerder steunen op sociaal kapitaal dan op economisch onderpand? Of is het zo dat de terughoudendheid van banken en financiële instellingen om aan immigrantenondernemers kapitaal te lenen dezen juist naar laagwaardige markten sluist? Dit zijn slechts enkele vragen die in verschillende Nederlandse onderzoeken al wel terloops aan de orde worden gesteld, zonder echter dat systematisch naar antwoord wordt gezocht. Wat er over financiële aspecten van immigrantenondernemerschap bekend is, is al met al beperkt en fragmentarisch. Toch loont het de moeite om een meer gerichte zoektocht door de beschikbare literatuur te maken, teneinde een balans van kennis te kunnen opmaken. In het buitenland, met name in de Verenigde Staten en Engeland, zijn financiële aspecten vaker voorwerp van onderzoek geweest. In hoeverre de bevindingen elders zonder meer op de situatie in Nederland toepasbaar zijn, is een kwestie die nader moet worden bekeken.
Deze kortlopende inventariserende en explorerende studie richt zich op de ontwikkeling van het ondernemerschap van immigranten in Nederland, de betekenis hiervan voor de financiële positie van deze ondernemingen, de externe financiering van immigrantenondernemingen, de manier waarop binnen het bedrijf financiële zaken worden geregeld, en de rol van financiële instellingen en intermediairs.  

Download PDF: 264 KB

Overview of my publications
Racism
Islam/Muslims
General issues
Immigrant education
Miscellaneous issues
Migration/ethnic studies
Immigrant entrepreneurship
Immigrant political participation

Download Depot

Click here